اگر از یک کارشناس مسائل مالی بپرسید: «دخل و خرجام با هم نمیخواند، چه کار کنم؟»، احتمالا اولین سوالش این نیست که چقدر درآمد دارید؛ بلکه از شما میپرسد چقدر خرج میکنید. چراکه درآمد، محدود است اما مخارج میتواند بیانتها باشد! مدیریت اقتصاد فردی و سواد مالی، درست از جایی شروع میشود که یاد بگیریم چطور پولمان را آگاهانه مدیریت کنیم.
نقش اقتصاد فردی و سواد مالی در زندگی
سواد مالی، مجموع دانش و آگاهی و مهارتها و عادتهایی است که به فرد کمک میکند در شرایط مختلف، تصمیم مالی آگاهانه بگیرد. مدیریت درآمد و هزینهها برای رسیدن به آینده مالی موفق و پیشگیری از بدهیهای آسیبزا، نتیجه سواد مالی و هوش اقتصاد فردی است.
تعریف ساده سواد مالی
تنها دانستن اصطلاحات اقتصادی، به معنای داشتن سواد مالی نیست. رفتار درست با پول و مدیریت آن با هوش اقتصادی، معنای اصلی سواد مالی است.
اهمیت هوش اقتصاد فردی و سواد مالی
سواد مالی، تنها حساب و کتاب کردن روزانه نیست. هوش اقتصاد فردی مهم است چون باعث میشود تصمیمهای مالی کمخطاتر و آیندهنگرانهتری داشته باشیم. سواد مالی از ابعاد مختلفی برخوردار است که بهتر است با این ابعاد آشنا شویم.
هزینه از جنس خواسته یا نیاز
هزینهها یا از جنس نیاز هستند یا خواسته. هزینههایی مانند مسکن و خوراک و پوشاک برای رفع نیازهای هر فرد هستند. اما بعضی از هزینهها مانند خرید لباس برند، از جنس خواسته هستند و برای ادامه حیات، ضروری نیستند.
نکته: تشخیص و جدا کردن خواستهها از نیازها، مهمترین اقدام برای بهینه کردن مخارج و ذخیره سرمایه است.
سواد مالی برای مدیریت بهتر پول
مدیریت پول و محاسبه مخارج، کاری بسیار ساده است و تنها لازم است عادتهایی را در خودمان پرورش دهیم. این عادتها، ساده اما کارآمد هستند.
ثبت هزینههای روزانه
هزینهها را هم میتوان در دفتر یادداشت کرد و هم در برنامهها و اپلیکیشنهای اختصاصی. در هر صورت، بهتر است سرستونهای زیر را برای یادداشت دقیق همه هزینهها (به صورت ماهانه) در اختیار داشته باشید. در پایان هر ماه به بررسی همه هزینهها بپردازید.
این دستهبندی بر اساس مطالب کتاب «معمار عمارت» نوشتهی دکتر کمیل رودی ارائه شده است!
| تاریخ (روز) | اجاره خانه | پوشاک | خوراکی | تعمیرات وسایل خانه و خودرو | سوخت و قبضها | تفریحات | آموزش | درمان | اضطراریها |
دستهبندیهای اصلی را در نظر داشته باشید و هزینههای مربوطه را زیر هر سرستون با تاریخ وارد کنید. بعد از مدتی، متوجه خواهید شد که هدررفت هزینههایتان از کدام قسمتها بوده است.
نکته: ژاپنیها، دفترهای بزرگی دارند که ریز و درشت هزینههای خود را در آن مینویسند. این کار کمکشان میکند تا بعد از هفتهها و ماهها، به جغرافیای هزینههای خود مسلط باشند و بدانند که کجای مخارج، ضروری بوده و کجا، هدررفت سرمایه.
بودجهبندی بر اساس درآمد
با کمک سواد مالی میتوان نقاط کور مخارج را شناسایی کرد. تسلط بر هزینهها باعث میشود تا افراد بر اساس درآمدشان، بودجه ماهیانه را مشخص کنند.
سرمایه گذاری آگاهانه در اولویت
اول هر ماه، قبل از اینکه هر نوع خرجی را مشخص کنید، قسمتی از درآمد خود را برای سرمایهگذاری کنار بگذارید. توصیه میشود سرمایهگذاری را در زمینهای که با آن آشنایی دارید، شروع کنید.
قاعده 30/20/ 50، روش ساده مدیریت پول
برای سرمایهگذاری از اول هر ماه، میتوان از قاعده 50/30/20استفاده کرد. بر اساس این قاعده، از درآمد ماهیانه؛
- 50% برای هزینههای ضروری
- 30% برای خواستهها
- 20% برای سرمایهگذاری
در نظر گرفته میشود.
قانون 72 ساعت برای مهار خرید هیجانی
بسیاری از خریدهای ما هیجانی هستند. به همین خاطر، پیشنهاد میشود، از زمان دیدن یک کالا تا زمان خرید آن، 72 ساعت به خود فرصت دهید. همان لحظه، خرید نکنید. در صورتی که بعد از 72 ساعت، باز هم به کالای موردنظر نیاز داشتید، اقدام به خرید کنید.
چطور سطح سواد مالی خود را بسنجیم؟
با پاسخ دادن به چند سوال میتوان سطح سواد مالی خود را سنجید.
آیا میان نیاز و خواسته خود در هزینهها، تفاوتی میگذاریم؟
دانستن این نکته که بعضی از هزینهها خواسته است یا نیاز، کافی نیست. باید ببینیم که تا چه میزان، این دو را تشخیص میدهیم و به نیازهایمان اولویت میدهیم و از خواستههای خود در هزینهها، کم میکنیم.
آیا صندوق اضطراری داریم؟
جدا از سرمایهگذاری برای آینده و حفظ ارزش پول، باید قسمتی از درآمد ماهیانه خود را به صندوق اضطراری خانواده، اختصاص دهیم. حادثه خبر نمیکند! در نظر گرفتن صندوق اضطراری برای هزینههای ناگهانی مانند عمل جراحی فوری یا حوادث دیگر، ضروری است.
نسبت درآمد به حجم بدهیها
در نظر داشته باشید که حداکثر 36% از درآمد ناخالص ماهانه ما باید برای پرداخت تمام بدهیها و اقساط در نظر گرفته شود. در واقع، میتوان میزان فشار اقتصادی اقساط وام بر اساس درصد از کل درآمد ناخالص را به این ترتیب در نظر گرفت.
- تا 20 % = کمفشار و سالم
- از 20% تا 36% = نیازمند به بودجهبندی و مدیریت مالی
- از 43% به بالا = سطح پرریسک
7 فعالیت برای تقویت سواد مالی
آگاهی بیشتر و تسلط بر هزینهها و توان مالی، میتواند سواد مالی را تقویت کند. توانبخشی به سواد مالی را میشود با فعالیتهای عملی و علمی افزایش داد. این فعالیتها، شامل موارد زیر میشوند.
- یادداشت درآمد و هزینهها
- بودجهبندی شخصی
- شناسایی هزینههای غیرضروری
- مطالعه مباحث پایه مالی و سرمایهگذاری
- دوری از تصمیمهای مالی هیجانی
- مشخص کردن اهداف مالی کوتاهمدت و بلندمدت
- بررسی منظم وضعیت مالی
اشتباهات رایج در مدیریت مالی
اگر فعالیتهای علمی و عملی و مفاهیم و عادتهای مناسب اقتصاد فردی را مسیر درست افزایش سرمایه و سواد مالی در نظر بگیریم، پس میتوان اشتباهات معمول در مدیریت مالی را کورهراههایی دانست که باید به آنها مسلط شد. شناخت مسیرهای انحرافی به اندازه مسیر درست، مهم هستند.
موسسات و بنگاه های مالی بدون مجوز
بعضی از موسسات و بنگاههای مالی هستند که بدون هیچ مجوزی فعالیت میکنند. قبل از سرمایهگذاری در هر نهاد و ابزار مالی، باید از مجوزهای آنها از سمت نهادهای رسمی مطمئن شوید.
تصمیمگیریهای هیجانی و عجولانه
گاهی بعضی از سودجویان با جملاتی مانند «مهلت سوددهی کوتاه است!» یا تبلیغات مشابه، تلاش دارند تا افراد را مجبور به تصمیمهای عجولانه کنند. از این موقعیتها فاصله بگیرید و در تصمیمگیریهای مالی خود بر احساسات لحظهای، مسلط باشید.
بستههای مشاوره مالی نامعتبر
متاسفانه افراد بسیاری هستند که ادعا میکنند متخصص و مشاور سرمایهگذاری هستند و عدهای به دام این افراد میافتند. در صورتی که بسیاری از این افراد، هیچ مدرک و سابقه معتبر و مرتبطی ندارند.
سیگنال فروشها!
سهام و بازار سرمایه میتواند بسیار سودده باشد. اما ورود به این بازار برای افراد تازهکار و کسانی که دانش سرمایهگذاری در بورس ندارند، میتواند خطرناک باشد. بعضی از سودجویان با ارائه سیگنالهای خرید سهام، باعث میشوند تا سرمایه افراد به خطر بیافتد.
وعده سود بالا و غیرمنطقی
در نظر داشته باشید که هیچ بازار مالی نمیتواند وعده سود تضمین شده یا همیشه بالا به سرمایهگذاران بدهد. بنابراین هر کجا با چنین ادعاهایی مواجه شدید، بدانید که مسیر انحرافی سرمایهگذاری پیش رویتان قرار گرفته است.
صفحات پرداختی نامعتبر
هر لینک و صفحه پرداختی در فضای مجازی، معتبر نیست. قبل از ورود به لینکها و صفحات پرداخت، آنها را از منابع و مراجع قانونی فعال در حوزه سرمایهگذاری آنلاین، بررسی کنید.
سوالات متداول
چه تفاوتی بین سواد مالی و اقتصاد فردی وجود دارد؟
دانش و مهارت تصمیمگیری مالی به سواد مالی مربوط میشود اما اقتصاد فردی به اینکه چطور پول را در زندگی روزمره، مدیریت میکنیم مربوط میشود. در بسیاری از ابعاد، هر دو مفهوم، تعریفها و کارکردهای مشابه دارند.
چطور سواد مالی را افزایش دهیم؟
ثبت هزینهها، بودجهبندی، یادگیری اصول پسانداز و سرمایهگذرای و مدیریت بدهیها از فعالیتهایی هستند که سواد مالی را افزایش میدهند.
سواد مالی چیست؟
مجموعهای از دانش و مهارتها برای تسلط بر بدهیها، مدیریت درآمد و سرمایهگذاری را سواد مالی میگویند.
